Birleşmiş Milletler (BM) Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) 2000 yılında 21 Şubat’ı Dünya Anadili Günü olarak ilan etti. 21 Şubat günümüzde dünya dillerinin korunması, kültürel çeşitlilik ve çok dilliliğinin önemine dikkat çekmek amacıyla kutlanıyor.
Teknolojinin hızla gelişmesi ise çok dilliliğin sosyal, ekonomik ve kültürel faydalarının daha görünür hale getirdi. Bu durum dil meselesini de önemli bir dönüşüme uğrattı. Dil, artık kültürel kimliğin bir parçası değil; bilgiye erişim, eşitlik ve haklar bağlamında da merkezi unsur haline geldi. Çok dillilik, insanın doğasında yer alan bir özellik ve eğitimde güçlendirici yaklaşım olarak daha fazla tanınıyor.
Anadilde iletişim kurma ve öğrenme hakkı bireylerin kimliklerini koruyabilmeleri, kültürel mirasın bir sonraki jenerasyona aktarabilmeleri ve toplumsal eşitliğin sağlanması açısından kritik rol oynuyor.
DİJİTAL DÜNYADA 100’ÜN ALTINDA DİL KULLANILIYOR
UNESCO verilerine göre, dünyada konuşulan veya işaret diliyle kullanılan 8 bin 324 dil mevcut. Bunlardan yaklaşık 7 bini aktifken, dijital dünyada kullanılabilin dil sayısı 100’ün altında.
Yine UNESCO’nun 2003 yılında kabul ettiği ‘Çok Dilliliğin Teşvik Edilmesi ve Siber Alana Evrensel Erişim Tavsiye’sinde, yerel ve ana dillerin dijital ortamda varlığını sürdürebilmesi için devletlerin ve teknoloji alanında faaliyet gösteren kurumların gerekli politikaları geliştirmesi gerektiği belirtiliyor.
Fakat günümüzde birçok dil, dijital platformlarda yeterince görünür değil. Özellikle milyonlarca insan tarafından konuşulan Kürtçe, küresel dijital platformlarda dil seçenekleri, içerik kategorileri ve algoritmik görünürlük açısından eksiklikler yaşıyor.
Bu durum anadilde üretim yapan içerik üreticilerinin görünürlüğünü azaltırken, dilin dijital alandaki yerini de kırılgan hale getiriyor.
PERXUDRES PODCAST KÜRTÇE İÇİN BAŞVURDU
Bu durumun somut bir örneği olarak Kürtçe içerik üreten Perxudres Podcast, dil seçenekleri içinde Kürtçenin yer alması için Spotify’a başvurdu.
Perxudres Podcast Editörü Ömer Faruk Baran, Kürtçe podcast yapma fikrini ve Spotify’a başvuru sürecini anlattı.
2022 yılından bu yana Kürtçe yayın yapan Perxudres Podcast, kültür, sanat ve edebiyat konuları üzerine odaklanıyor. Perxudres, Kürtçe’nin varlığını güçlendirerek dijital alanda kalıcı bir bellek oluşturmayı hedeflerken, aynı zamanda anadilde üretim yapan yazarlar ve dinleyicilerle arasında bağ kuruyor.
Kürtçe literatürün ve kültürel birikimin dijital dünyada, özellikle de sesli formatta podcast olarak eksik kaldığını söyleyen editör Ömer Faruk Baran, Perxudres Podcast’in bu boşluğu doldurmak için doğduğunu ifade etti.
“TANIMLANAMAYAN DİL”
Spotify’ın Kürtçe dil seçeneğinin olmamasının, içeriklerinin geniş kitlelere ulaşmasında büyük engel olduğunu belirten Baran, “Bir podcasti yayına verirken ‘Dil’ sekmesinde Kürtçe (Kurmanji/Sorani/Zazaki) seçeneğinin olmaması; içeriğin, sistem tarafından ‘Tanımlanamayan Dil’, veya yanlışlıkla ‘Türkçe/Farsça’ olarak etiketlenmesine neden oluyordu. Bu durum, algoritmanın içeriği doğru hedef kitleye önermesini engelliyordu ve Kürtçe dinleyicilere ulaşamıyorduk” dedi.
SPOTİFY BAŞVURULARI VE SONUÇ
Editör Baran’ın verdiği bilgiye göre, Spotify’a başvuruları özellikle 2024-2025 yıllarında yoğunlaştı. Talepleri çok netti:
“Dünya genelinde milyonlarca konuşanı olan ve binlerce podcast içeriği üretilen Kürtçenin, içerik yükleme panelinde bağımsız bir dil seçeneği olarak eklenmesi. Bu, sadece teknik bir düzeltme değil, dilin dijital temsiliyet hakkıydı; bize göre.”
Perxudres Podcast’in yaptığı başvurulara karşılık Spotify, başlangıçta standart “Talebinizi aldık, değerlendireceğiz” yanıtları gönderse de, sistematik itirazlar sonucunda bu eksikliği kabul etti ve Kürtçeyi listeye, Temmuz 2025’te ekledi. Ancak bu seçenek sadece içerik üreticileri için geçerli.
Ömer Faruk Baran, Kürtçe dili listeye eklendikten sonra Kürtçe içerik arayan kullanıcılara Perxudres Podcast bölümlerinin ‘Önerilenler’ kısmında daha sık çıkmaya başladığını söyledi. Baran, buna rağmen hala ciddi problemler yaşandığını vurgulayarak, “Kürtçe podcastler, hiçbir podcast kategorisinde gösterilmiyor. Kürtçe müzikler de Türkçe-Pop kategorisinde, yılsonu ‘wrapped’ listelerinde. Bu ciddi bir problem. Müzisyenlerin de itiraz etmesi gerekiyor” dedi.
ALGORİTMA HİYERARŞİSİ KÜRTÇEYİ OLUMSUZ ETKİLİYOR
Dijital dünyanın günümüzün kamusal alanı olduğunu ifade eden Baran, bir dilin Spotify, YouTube veya Netflix gibi dev platformlarda tanınmamasının, o dilin modern dünyada yok sayılması anlamına geldiğine işaret etti.
Ömer Faruk Baran, dilin tanınmasının standardizasyona katkı sağladığını söyleyerek, şu değerlendirmede bulundu:
“Kürtçe içerik, üreticilerini motive ediyor. Kürtçe podcaste başlayan birçok içerik üreticisi ‘algoritma hiyerarşisi’nden dolayı kısa sürede bırakıyor. Mecbur kendim bir Kürtçe podcastler listesi oluşturdum ve yenileri çıktıkça listeye ekleyip insanlara gönderiyorum.”
Akademik araştırmalar, dijital platformların dili tanıma politikalarının hangi dillerin görünür olacağını direkt olarak belirlediği ortaya çıkarıyor. Bu örnekte de görülüyor ki, bu platformlarda dil desteği yalnızca teknik bir tercih değil. Kürtçenin milyonlarca insan tarafından konuşulmasına rağmen, dijital ortamlarda yer bulamaması ise kültürel eşitsizlik yaratıyor.