Tunceli (Dersim) Peri Vadisi’nde, 2000’li yılların başından itibaren art arda inşa edilen baraj ve HES projeleri, bölgede ekolojik, kültürel ve sosyal tahribata neden oldu. Projelere karşı çıkanlar yalnızca maddi değil, hukuki baskıya uğradı. Birçok köylü ‘acele kamulaştırma’ davalarıyla mağdur edildi. Kimisi de doğrudan cezai süreçlere maruz kaldı.
Tunceli, Elazığ ve Bingöl illerinin sınırında bulunan Peri Vadisi üzerinde toplam dokuz baraj ve HES bulunuyor. Limak ve Bilgin Holding tarafından 2008’den itibaren hayata geçirilen projelerin sonuncusu olan Pembelik Barajı, 2015’te faaliyete alındı.
KÖPRÜ SU ALTINDA KALDI, ULAŞIM SEKTEYE UĞRADI
Pembelik Barajı, Tunceli’nin Nazımiye ile Elazığ’ın Karakoçan ilçeleri arasındaki sosyal ve kültürel ilişkiyi olumsuz yönde etkiledi. Barajın su tutmasıyla birlikte, vadinin iki yakasını birbirine bağlayan eski köprü ve yollar su altında kaldı.
Artık kolayca çayın karşı yakasına geçemeyen yöre sakinleri, tüm yaşamlarının zorlaşmasından şikayetçi. Karakoçan Cemevi ve Kültür Derneği Başkanı Hüseyin Artut, özellikle sosyal yaşamın olumsuz yönde etkilendiğini ifade etti.
Aleviler arasında kutsal kabul edilen Düzgün Baba Ziyaretgahına gitmekte zorlandıklarını belirten Artut, “Bizim inancımız doğayla bütünleşiktir. Köprü olmadığı için kutsal saydığımız Düzgün Baba Dağı’na gitmekte zorlanıyoruz. Köprünün olmaması sosyal, kültürel ve ekonomik yaşamı da etkiledi. Karşı yakada düğünlerimiz, cenazelerimiz, taziyelerimiz oluyor, yaşlı hastalarımızı sormaya gidemiyoruz” dedi.
MESAFE ÜÇ KATINA ÇIKTI
Karakoçan’a bağlı Çayağzı Köyü’nde yaşayan ve barajlara karşı verilen mücadelenin ön saflarında yer alan Akkuş Köyü Muhtarı Mehmet Yıldız (76) ise köyler arasındaki 20 kilometrelik mesafenin, baraj yapımıyla birlikte 60 kilometreye çıktığını anlattı.
Barajların henüz proje aşamasındayken Limak ve Bilgin Holding yetkililerinin köprü sözü verdiğini hatırlatan Yıldız, verilen sözün tutulmadığını ifade etti: “Biz devletin ilgili tüm kurumlarına dilekçeler verdik. Ancak devlet bizden yana olmak yerine şirketten yana oldu.”
52 MUHTAR DİLEKÇE VERDİ, YANIT YOK
Köprü talebi için Tunceli ve Elazığ valilikleri ile özel idare sekreterliğine 52 muhtarın dilekçe verdiğini anlatan Mehmet Yıldız, “Dilekçeleri Cevdet Yılmaz’a kadar ulaştırdık. Fakat talebimize herhangi bir yanıt alamadık. Tunceli’nin köyleri, Elazığ’ın köyleri su altında kalan köprüyü aktif olarak kullanıyordu. Şu anda köprü olmadığı için suyun iki yakası da izole olmuş durumda” dedi.
BARAJA KARŞI ÇIKTI, ‘ÖRGÜT ÜYELİĞİ’NDEN CEZA ALDI!
Peri Suyu’nda yapılmak istenen barajlara karşı, 2008-2012 arasında verilen mücadelede 100’den fazla kişi yargılandı.
O isimlerden biri de dönemin Dersim Kültür ve Doğa Derneği Başkanı Ali Mükan. ‘Örgüt üyeliği’ iddiasıyla 6 yıl 3 ay hapis cezası aldı. Mükan, “Düşünün bir şirket geliyor, baraj yapıyor, köprüyü su altında bırakıyor ve yeni köprü yapmıyor. Kamu yararına olan bir şeyi ortadan kaldırıyor, halkın yaşam alanını yok ediyor. Alternatif olarak bir köprü bile yapmıyor” eleştirisinde bulundu.
TARIM VE HAYVANCILIK AZALDI
Bölge insanının tarım, hayvancılık ve arıcılık yaparak geçimini sağladığını ifade eden Ali Mükan, “Barajlar müthiş derecede bir göç dalgasına zemin hazırladı. Bir çok tarım arazisi su altına kaldı. Köylüler ya ilçe merkezine yada il dışına göç etmek zorunda kaldı. En azından geri dönüşleri sağlayabilmek adına su altında kalan Akkuş Köprüsü’nün yeniden yapılması lazım” çağrısında bulundu.
DAĞ KEÇİLERİ BOĞULDU
Fauna ve flora bakımından zengin bir çeşitliliğe sahip olan Peri Vadisi’nde, koruma altındaki çengel boynuzlu dağ keçisi de yaşıyor. Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Doğal Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesine (Bern Sözleşmesi) göre koruma altına alınan çengel boynuzlu dağ keçilerinin geçiş güzergahı barajlarla tamamen kapatılmış oldu.
Ali Mükan, “Bizim coğrafyamızda dağ keçilerinin özel bir önemi vardır. Kimisi “Male Xızır” (Hızır’ın Davarı) der, kimisi ise “Düzgün’ün Keçileri” der. Bu dağ keçileri bizim kutsiyet atfettiğimiz canlılardır, biz onları vurmayız, kesinlikle avlamayız. Peri’de sürü halinde çok sayıda dağ keçisi bulunmakta. Karakoçan ve Nazımiye arasında gidip gelirler. Maalesef barajın su tutmasıyla çok sayıda dağ keçinin orada boğulduğunu da gördük” dedi.
Çevre köylerin tümünün mağdur olduğunu ifade eden Mehmet Yıldız, yöre halkı adına şu çağrıda bulundu:
“Barajın en dar noktası Sürmelikoç Köyü ile Çayağzı Köyü arasında bulunuyor. İki yaka arası 80-100 metre civarında. Buraya bir köprü rahatlıkla yapılabilir.” Öte yandan, yöre halkının köprü talebine yönelik olarak sorularımızı ilettiğimiz Limak Holding yetkilileri, açıklamada bulunmamayı tercih etti.
PERİ VADİSİ ÜZERİNDE BULUNAN BARAJ VE HES PROJELERİ
- Tatar Barajı ve HES,
- Seyrantepe Barajı ve HES,
- Pembelik Barajı ve HES,
- Özlüce Barajı ve HES,
- Yedisu Regülatörü ve HES,
- Kığı Barajı ve HES,
- Duru Regülatörü ve HES,
- Karataş Regülatörü ve HES,
- Kazan Barajı ve HES