Portekiz’de grev ve konut krizi: Türkiyeli göçmenler ne diyor?

İber Yarımadası'nda konut krizi, düşük ücretler ve hayat pahalılığına karşı biriken öfke grevlere dönüştü. İspanya 11 Kasım'da 14 yıl aradan sonra ilk kez genel greve giderken Portekiz'de kamu çalışanları bugün iş bırakıyor. Lizbon'da yaşayan Türkiyeliler, öğrenciden beyaz yakalıya, bu krizi kendi hayatları üzerinden anlattı.

Deniz Yaşayan
Yeditepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü'nden mezun oldu. Pek çok gazete ve haber sitesinde dış haber muhabirliği ve editörlüğü yaptı.

Avrupa’nın pek çok kentinde kiralar maaşlardan hızlı artıyor. Gençler otuzlu yaşlarında aile evinden çıkamıyor. Bir odayı paylaşmak yetişkinlerin bile olağan hayatı haline geliyor. Bu tablo Fransa’dan İtalya’ya, Belçika’dan Sırbistan’a kadar pek çok ülkede gençlerin öncülük ettiği protestolara dönüştü.

Protesto kültürüyle pek anılmayan Almanya bile bu dalganın dışında değil. 31 Ekim’de “Gen Z Regelt” adını taşıyan bir gençlik hareketi, 30’u aşkın kentte sokağa çıktı. Gençler hayat pahalılığına, eğitim bütçesindeki kesintilere ve zorunlu askerlik tartışmasına karşı yürüdü. Organizatörler ülke genelinde 100 binden fazla kişinin katıldığını açıkladı.

İber Yarımadası’nda ise protestoların merkezinde konut krizi var.

İspanya 11 Kasım’da 2012’den bu yana ilk kez iki büyük sendika konfederasyonunun, İşçi Komisyonları (CCOO) ile Genel İşçi Birliği’nin (UGT) birlikte desteklediği bir genel greve gitti.

“Ücretler, konut ve fiyatlar” sloganıyla yapılan 24 saatlik grev, 29 Kasım’daki erken genel seçimlere 18 gün kala yapıldı. Katılım oranı tartışmalı kaldı: Madrid, Barcelona ve Valencia’daki kalabalık yürüyüşler ise akşam saatlerinde yer yer polisle çatışmaya dönüştü.

“İBER GENEL GREVİ” ÇAĞRISI KARŞILIKSIZ KALDI

Portekiz’de konut krizi ve yoksulluğa karşı protestolar ise son haftalarda yeni bir biçim kazandı. “Artık Böyle Yaşanmıyor” (Já Não Dá Mais para Viver Assim) hareketinin Porto’da düzenlediği yürüyüşün ardından Praça D. João I’de bir kamp kuruldu. Polisin kampa müdahalesinde yaralananlar oldu. Bu müdahale tepkileri büyüttü ve hareket Lizbon’a da sıçradı: Eylemciler tekrarlanan tahliyeye rağmen Rossio Meydanı’nda yeniden çadır kurdu.

Lizbon ve Porto’daki kamplar, İspanya’daki grevle aynı gün, 11 Kasım’da bir “İber genel grevi” yapılması çağrısında bulundu. Madrid Kiracılar Sendikası da çağrıyı sahiplendi. Ancak ülkenin en büyük işçi konfederasyonu Portekiz İşçileri Genel Konfederasyonu (CGTP), yeni bir genel grevi dışlamadığını ancak böyle bir kararın “aceleyle” alınmaması gerektiğini savundu. Portekiz’deki Genel İşçi Birliği (UGT) ise kendisine herhangi bir davet ulaşmadığını söyledi. Yasal bildirim süresi dolunca 11 Kasım’da Portekiz’de genel grev yapılamayacağı kesinleşti.

Ancak Portekiz 11 Kasım’ı zaten oldukça farklı bir gündemle geçirdi. Şiddetli yağışlar nedeniyle ülkede alarm ilan edildi, okullar kapatıldı, Lizbon’daki tüneller trafiğe kapandı. CGTP grev yerine 21 Kasım Cumartesi günü Lizbon’da bir ulusal yürüyüş, 2027 bütçesinin oylanacağı 24 Kasım’da ise Meclis önünde bir eylem çağrısı yaptı. Genel grev seçeneği ise masada durmaya devam ediyor.

KAMU SEKTÖRÜ GREVE ÇIKTI

Genel grev gerçekleşmese de Portekiz 20 Kasım’a kamu sektöründe 24 saatlik bir grevle uyandı. Grevi, kamu yönetiminde örgütlü 30’u aşkın sendikayı bir araya getiren Ortak Cephe (Frente Comum) ilan etti. Sendikalar, karar metninde “yoksullaştırmayı, mesleki değersizleştirmeyi ve kamu hizmetlerinin tahrip edilmesini” kabul etmediklerini vurguladı. Okullar, hastaneler ve kamu daireleri grevden en çok etkilenmesi beklenen alanlar arasında.

Frente Comum tüm kamu çalışanlarına yüzde 15, en az 150 euro zam ve bin 100 euro’luk taban maaş talep ediyor. Hükümetin UGT’ye bağlı sendikalarla imzaladığı anlaşma ise 2027 için yaklaşık 768 bin kamu çalışanına 60,52 euro ya da en az yüzde 2,3 artış öngörüyor. Bu anlaşmaya göre devlette taban maaş 995,51 euroya çıkacak.

Portekiz son bir yılda iki genel grev yaşadı.

İlki 11 Aralık 2025’te ve ikincisi 3 Haziran 2026’da. Her ikisi de Luís Montenegro hükümetinin 100’ü aşkın değişiklik içeren “Trabalho XXI” adlı çalışma yasası paketini hedef alıyordu. Paket 19 Haziran’da Meclis’te, sol partilerin yanı sıra aşırı sağcı Chega’nın da karşı oyuyla reddedildi.

KİRALAR MAAŞLARI GERİDE BIRAKTI

Sokaktaki öfkenin arkasında çarpıcı rakamlar var. Eurostat verilerine göre 2015-2025 arasında konut fiyatlarının gelire oranının en çok arttığı Avrupa Birliği (AB) ülkesi yüzde 61’le Portekiz oldu. İkinci sıradaki Hollanda’da artış yüzde 34’te kaldı. Portekiz İstatistik Enstitüsü’ne (INE) göre konut fiyatları 2025’in ilk çeyreğinden 2026’nın ilk çeyreğine kadar yaklaşık yüzde 20 yükseldi. Hükümetin kendi verilerine göre kiralar 2020’den bu yana yüzde 68 arttı.

Ücretler ise bu hızın çok gerisinde. Portekiz’de 2026’da brüt asgari ücret 920 euro, sosyal güvenlik kesintisinden sonra eline geçen net tutar ise 818,80 euro. 2027’de asgari ücretin 970 Euro’ya çıkması planlanıyor. CGTP ise bin 100 euro talep ediyor. Lizbon’da tek kişilik bir dairenin kirasının bin Euro’nun altına nadiren indiği düşünüldüğünde, asgari ücretli bir çalışanın tek başına ev tutması neredeyse imkânsız.

Bu tablo 14 Kasım’da sokaklara taştı. Yaklaşık 100 konut derneğini ve taban örgütünü bir araya getiren Yaşanacak Bir Ev (Casa Para Viver) platformunun çağrısıyla 30’u aşkın kentte on binlerce kişi yürüdü. Göstericiler kira artışlarına tavan, tahliyelere karşı güçlü yasal koruma ve uygun fiyatlı konut talep etti. Meclis’in kira sözleşmelerini esneten ve tahliye süreçlerini hızlandıran düzenlemesinin geri alınması da talepler arasındaydı. Hükümet ise yeni inşaatlarda vergileri düşürdüğünü, kısa dönemli kiralamaları sınırladığını ve 145 bin yeni konut sözü verdiğini hatırlatıyor. Ancak bu adımların etkisinin hemen görülmeyeceğini kendisi de kabul ediyor.

TÜRKİYELİLER NE DİYOR?

Peki bu çalkantılı süreçte, kamu çalışanları greve giderken Portekiz’de yaşayan Türkiyeliler neler yaşıyor?

Son yıllarda Portekiz, Türkiye’den gelen göçmenlerin en gözde duraklarından biri haline geldi. İşçisinden beyaz yakalısına, öğrencisinden emeklisine, Lizbon’da yaşayan Türkiyeliler konut krizini, düşük ücretleri, yavaş işleyen bürokrasiyi ve sık sık gidilen grevleri kendi deneyimleri üzerinden anlattı. Tabloyu yerel bir gözle de değerlendirmek için Venezuela kökenli Portekiz vatandaşı genç bir gazetecinin görüşlerine de başvurduk.

“BURSUN YARISI, BAZEN TAMAMI KİRAYA GİDİYOR”

Lizbon’da üniversite eğitimi gören ve Türkiye’deki gazetecilik işlerini “remote” olarak sürdüren Betül Erman, bir dönem turistik bir bölgedeki restoranda garsonluk yaptı. Erman, göçmen öğrencilerin konut krizinde yaşadıklarını ve hizmet sektöründeki çalışma koşullarını anlattı:

Öğrenciler konut krizinden nasıl etkileniyor?

“Özellikle öğrenciler için çok büyük bir konut krizi var. Dışarıdan gelen öğrenciler hem bu konut krizinin bir parçası hem de bundan en çok etkilenen kesim. Çünkü Erasmus veya yüksek lisans gibi programlarla gelindiğinde okulların kendilerine yurt sağlamasını bekliyorlar. Ama yurtlar hem pahalı hem de kapasiteleri yetersiz.

Bu nedenle öğrencilerin çoğu şehirdeki apartman dairelerinde yaşamak zorunda kalıyor. Buraya gelmeden bulduğumuz evlerde bazen 10, bazen 12 kişiyle birlikte, hiç tanımadığımız insanlarla yaşamak durumunda kalıyoruz. Bu insanların kimi öğrenci, kimi kendi evinin kirasını karşılayamayan yerel halktan kişiler, kimi de Brezilya veya Portekizce konuşulan başka ülkelerden gelen göçmenler oluyor.

Odalar küçük. Aslında kimsenin yaşamak istemeyeceği yerlerde kalıyoruz. Bazen penceresi bile olmayan ya da penceresi apartman boşluğuna açılan odalarda, inanılmaz yüksek fiyatlar ödemek zorundayız. Çünkü Lizbon’da gerekten çok ciddi bir konut krizi var. Başka türlü sokakta kalacaksın.”

Bir oda için ne kadar ödemek gerekiyor?

“En az 450 euro. Bu, 600-650 Euro’ya kadar çıkıyor. Benim kaldığım evde, biraz daha büyük bir oda için 700-720 Euro ödeyen bir arkadaşım var. Aldığın bursun veya Erasmus desteğinin yarısı, bazen yarısından fazlası, hatta çoğu zaman tamamı konaklamaya gidiyor. Geri kalan geçimini ise bir şekilde kendin sağlamak zorundasın.

Ev sahipleri vergi ödemek istemedikleri için sana kontrat yapmıyorlar ya da kontratın bir kısmını resmi olarak, diğer kısmını elden veya başka şekillerde hallediyorlar. Bu durumda da kaldığın yeri bir kira kontratıyla gösteremediğin için zor durumda kalıyorsun. Dolayısıyla göçmenlik statün de daha zor bir hale geliyor.

Buranın bürokrasisi gerçekten çok yavaş ilerliyor. Özellikle Lizbon, ülkenin en büyük şehri ve başkenti olmasına rağmen burada herhangi bir işlem için randevu bulamıyorsun. Bazen bir avukatla çalışman gerekiyor. Bunun için de avukata bir anda 50, 60, 100, hatta bazen 120 euro ödemek zorunda kalıyorsun.”

“GÖÇMENSEN HİÇBİR SOSYAL GÜVENCEN OLMUYOR”

Çalışan öğrencilerin kazançları bu masrafları karşılamıyor mu?

“Portekiz’de asgari ücret yaklaşık 920 Euro’ya denk geliyor. Yani Avrupa’da asgari ücretin en düşük olduğu ülkelerden biri. Bunun da ötesinde, göçmen bir öğrenciysen ve henüz Portekizce bilmiyorsan, dili öğrenme sürecindeyken bulabildiğin işler sana asgari ücretin bile altında para verebiliyor.

Dün konuştuğum Türkiyeli bir arkadaşım, ayda 420 Euro’ya çalıştığını söyledi. Günde sekiz saat, haftanın dört günü çalışıyor. Bu gerçekten korkunç derecede düşük bir ücret. Türkiye’deki asgari ücretin bile altında kalıyor. Üstelik kazandığı bu para sadece kirasının bir kısmını karşılayabiliyor.”

Hizmet sektöründe çalışma koşulları nasıl?

“Sen bir göçmensen ve Portekizce bilmiyorsan turistik yerlerde çalışmak durumunda kalıyorsun. Çünkü asıl işin, gelenlerle İngilizce sohbet etmek oluyor. Bu şartlar altında çalıştığın yerler, seni Portekiz’deki insani çalışma koşullarında istihdam etmek yerine muhtemelen yine aralıklı vardiyalarla, Türkiye’de bildiğimiz hizmet sektörünün sömürü döngüsüne sokuyor. Genelde asgari ücretin biraz altında ödeme yapıyorlar. Saatlik para alıyorsun ve vardiya sistemiyle çalışıyorsun. Hiçbir sosyal güvencen olmuyor. Sadece hayatını devam ettirebiliyor, kiranın bir kısmını karşılayabiliyorsun. Benim garsonluk deneyimim böyleydi.”

Hükümetin konut krizine yönelik adımları neler?

“Hükümet son dönemde konut kriziyle ilgili çeşitli yasal değişiklikler yapmaya çalışıyor. Örneğin, ev sahiplerinin vergilerini düşürerek bu krizin önüne geçmeyi hedefliyorlar. Ancak ev sahiplerinin vergilerini düşürmeye yönelik böyle bir uygulamanın ne kadar işe yarayacağını bilmiyorum. Çünkü bu durumda ev sahiplerinin kira fiyatlarını düşürmeleri bekleniyor. Fakat bunun için herhangi bir yaptırım veya zorlama mekanizması yok.

Diyelim ki bu uygulama işe yarayacak, etkisini göstermesi bile belki en az beş yılı bulacak. O yüzden önümüzdeki beş yıl boyunca Portekiz’de öğrenciler açısından konut krizinin süreceğini söyleyebiliriz.”

“İNSANLARIN BİR ŞEKİLDE SESLERİNİ DUYURMALARI LAZIM”

Ankara’da uzun yıllar devlet memuru olarak çalışan ve bu dönemde bir sendikaya üye olan Z.T. (46), iki yıl önce eşi ve iki çocuğuyla Lizbon’a taşındı. Çocuklarından biri devlet okulunda okuyan emekli memur, grevlerin etkisini doğrudan yaşadığını anlatıyor.

Portekiz’de grevler ne kadar sık ve günlük hayatı nasıl etkiliyor?

“Portekizli insanların hak arama yöntemlerinden biri grevler. Sendikalar burada oldukça aktif. Kendi kişisel deneyimlerim üzerinden gidecek olursam kamu çalışanları, öğretmenler, ulaşım sektörü ve temizlik sektörü çalışanları düzenli aralıklarla greve gidiyorlar. Bunun temel sebepleri hayat pahalılığı, personel eksikliği ve sosyal haklarla ilgili talepler. Bunlar da olması gereken talepler.

Genel olarak ve yaşadığım şehir olan Lizbon özelinde konuşacak olursam, günlük grevler hayatı gerçekten etkiliyor. Gideceğiniz yere ulaşmanız zorlaşıyor. İki tane çocuğum var. Bir tanesi devlet okulunda okuyor. Özel okul bu noktada bir sıkıntı yaratmıyor ama devlet okulunda çocuk o gün okula gidemiyor. Ya okuldaki çalışanlar ya da öğretmenler grevde oluyor. Bu, kısa vadede çocukların hayatını etkiliyor.”

Buna karşı bir tepki var mı?

“Büyük resme bakarsak bu insanların örgütlü bir şekilde seslerini duyurmaları lazım. Bu, hayatın bir parçası olmak zorunda. Çocuklar iki, üç gün eğitimden eksik kalabilir. Fakat benim tercihim her daim çocuğumun hakkını arayan bir eğitimci tarafından hayata hazırlanması. Böylece bu çocuklar da zamanı geldiğinde kendi haklarını arama gücünü kendilerinde bulabilirler.”

“KİRALAR BİN 2 BİN EURO’YA KADAR ÇIKABİLİYOR”

Hayat pahalılığını nasıl değerlendiriyorsunuz?

“Diğer Avrupa ülkeleriyle karşılaştırdığımız zaman, buradaki asgari ücret biraz daha düşük. En büyük sıkıntı ise kiraların çok yüksek olması. Ancak bu, son yıllarda yaşanan bir sorun. Daha önce asgari ücretle karşılaştırıldığında kira fiyatları daha makul seviyelerdeydi. Fakat son beş yılda gerçekten Avrupa’nın en yüksek kira fiyatlarına sahip ülkelerinden biri haline geldi. Fransa’yla karşılaştırılabilecek durumda. Yaşadığınız semte bağlı olarak kiralar bin 500-2 bin euro’ya kadar çıkabiliyor.”

Sizce konut krizine ne yol açtı?

“Portekiz hükümetinin Golden Residence Permit uygulamasıyla, ülkeye 500 bin Euro’luk yatırım yapanlara oturum ve vatandaşlık hakkı sunması, buraya çok fazla yabancının gelmesine neden oldu. Bunun ardından, Ukrayna-Rusya Savaşı’nın başladığı dönemde çok sayıda Ukraynalı ve Rus aile de buraya yerleşti. Ev sahipleri de evlerini yerel halka kiralamak yerine aynı ev için iki katı kira ödeyebilecek yabancıları tercih ettiklerinden, bu durum gittikçe ağırlaştı. Yerel halkın en büyük şikâyetlerinden biri de bu. İnsanlar, kendi ülkelerinde, yaşamak istedikleri bölgelerde ve kendi bütçelerine uygun fiyatlarla ev bulamadıklarından yakınıyorlar. Nitekim ayın 14’ünde de barınma hakkıyla ilgili yürüyüşler ve protestolar düzenlendi.”

M.A.
M.A.

“KİRALAR MAAŞLARA GÖRE ÇOK YÜKSEK”

Elektrik-elektronik mühendisi 36 yaşındaki M.A., üç yıl önce Türkiye’den Lizbon’a taşındı. Bugün uluslararası bir teknoloji şirketinde çalışan ve geçen yıl pilotluk eğitimine başlayan M.A., barınma sorununu, yavaş işleyen bürokrasiyi ve grevleri anlatıyor.

Portekiz’deki yaşamı nasıl değerlendiriyorsunuz?

“Maaşlar tabii ki Almanya veya Hollanda gibi değil. Ama maaşları bir kenara bırakırsak, yaşam açısından bence çok güzel. Az kazanıyorsun ama ne harcadığını biliyorsun. Aldığın bir ürün bir hafta sonra Türkiye’deki gibi zamlanmıyor. O yönden güzel. En azından az da olsa birikim yapabiliyorsun. Ancak buranın en büyük problemi barınma. Kiralar maaşlara göre çok yüksek. Asgari ücret 920 euro civarında. En kötü ihtimalle bir artı sıfır veya bir artı bir evin kirası ise en az bin euro’dan başlıyor. O yüzden buradaki en büyük gider barınma.

Bürokratik işlemler de burada çok yavaş. Geçen yıl oturum kartımın süresi bitmişti. Yeni oturum kartımın gelmesi yaklaşık dokuz ay sürdü. Portekiz şartlarında bu iyi bir süre sayılıyor. Bir buçuk yıl bekleyen arkadaşlarım var. Sürekli grev oluyor ve hükümet sürekli yasal düzenlemeler, değişiklikler yapıyor.”

Grevleri nasıl değerlendiriyorsunuz?

“Burada maaşlar çok düşük. Az önce bahsettiğim gibi, barınma maliyetleriyle karşılaştırıldığında kazançlar yetersiz kalıyor. Bu nedenle insanlar bunun bir dengeye getirilmesini talep ediyorlar. Bu yüzden her yıl en az 10-15 iş yavaşlatma, uyarı grevi gibi adımlar atılıyor. Ulaşım sektörü olsun, AIMA ve diğer kurumlar olsun, sürekli greve gidiyorlar. Peki, bu grevler hükümet üzerinde bir baskı yaratıyor, bir işe yarıyor mu derseniz, şu ana kadar işe yaradığını hiç duymadım.”

“Burada insanlar kiralarını karşılamak için çalışıyor”

2019’un Kasım ayında Portekiz’e taşınan 40 yaşındaki Güneş Yıldız, Marmara Üniversitesi’nden mezun oldu, yüksek lisansını ABD’de tamamladı ve Türkiye’de dokuz yıl bir Amerikan otomotiv şirketinde çalıştı. Lizbon’da büyük bir Alman şirketinin finans bölümünde finansal kontrol alanında görev yapan ve oturum kartında “kalifiye faaliyet” ibaresi bulunan Yıldız, beyaz yakalı olarak pek çok kişiye göre nispeten iyi durumda olduğunu, ancak konut krizinden kendisinin de etkilendiğini anlatıyor.

Güneş Yıldız
Güneş Yıldız

Portekiz’e nasıl geldiniz?

“2019 yılının kasım ayında turist olarak geldim. O zaman burada herhangi bir işim yoktu. Tamamen macera olarak düşünmüştüm. Ama o zaman hayat pahalılığını, kiraların maaşlara göre yüksekliğini bilmiyordum. Çünkü bu konuda Portekiz, Avrupa’da şu anda kötü anlamda en önde gelen, hatta bildiğim kadarıyla birinci sırada olan ülke. Asgari ücret ve ortalama kira arasındaki oran açısından AB içerisinde maaşlara göre en yüksek kiralar burada.”

Avrupa’nın diğer pahalı ülkeleriyle kıyasladığınızda tablo nasıl?

“Mesela İrlanda’nın ve Hollanda’nın pahalı olduğunu biliyorum. Lizbon ve Amsterdam’ı karşılaştırdığında, kiralar arasında çok büyük bir uçurum yok gibi duruyor. Ama maaşlara baktığın zaman tablo değişiyor: Lizbon’da asgari ücret şu anda galiba 920 euro civarında, diğer ülkelerde ise bunun iki katı. Almanya’da asgari ücret 2026 itibarıyla saatte 13,90 euro; tam zamanlı çalışan biri ayda yaklaşık 2 bin 400 euro brüt alıyor, yani buranın iki buçuk katından da fazla. Kiralar ya da ev fiyatları ise buranın iki katı değil, aslında oldukça yakın.

O yüzden burada insanlar daha çok kiralarını ya da sabit masraflarını karşılamak için çalışıyorlar. Bu ülkenin gerçeği bu.

Bu yüzden insanlar yaşları ilerlemesine rağmen, 30 hatta 35 yaşlarında bile hala ailelerinin yanında kalıyorlar. Bu durum Avrupa’da çok yaygın. Türkiye’de bizde bir aile kültürü var ama burada aynı şekilde bir aile kültürü yok. İnsanlar tamamen zorunlu oldukları için aileleriyle kalıyorlar. Ya da bir oda tutuyorlar, kendi başlarına başka bir eve çıkamıyorlar.

35-40 yaşlarında, üç oda bir salon evlerde her odayı bir kişinin paylaştığı çok sayıda insan görebiliyorsun. Aslında evi paylaşıyorlar. Bu şekilde tek başlarına yaşayamıyorlar. Yani kimse tek başına yaşayabilecek kadar para kazanmıyor. Zaten bu durum yıllardır protesto ediliyor.”

Bu protestoları günlük hayatta nasıl gözlemliyorsunuz?

“Protestoları en çok Lizbon’da düzenlenen büyük uluslararası etkinliklerde görüyorsunuz. Mesela Web Summit, buranın en büyük etkinliklerinden biri ve sadece Avrupa’dan değil, dünyanın her yerinden çok sayıda insanı buraya getiriyor. Etkinlik sürerken insanlar dışarıda ve çıkışlarda sürekli “Artık bu ülkeye gelmeyin” gibi mesajlarla protesto düzenliyorlar.

Eskiden böyle şeyler pek yoktu. Artık çalışanlar için bıçak kemiğe dayandı. İnsanlar artık daha fazla fakirleştiklerini hissediyorlar. Çünkü açıklanan enflasyon yüzde üç ama gerçek enflasyon, özellikle konut enflasyonu, çok daha yüksek. Mesela o zaman belki 120 bin euro’ya aldığın bir ev şu an 200 bin euro oldu. Yani bu, yüzde üçlük bir artış değil. Fiyatlarda çok ciddi bir yükseliş var. İnsanlar bunu protesto ediyor.

20 Kasım’da yapılan grev de genel olarak bunun bir halkası. Portekiz’deki ev fiyatlarının ve sabit giderlerin maaşlara oranla çok yüksek olması, insanların daha çok bunları karşılamak için çalışması ve ellerinde bir şey kalmaması… Sorun genel olarak bu.”

“BREZİLYA’NIN ZENGİNLERİ EV ALDIKÇA KİRALAR ARTIYOR”

Sizce konut fiyatlarındaki bu artışın arkasında ne var?

“2015’ten sonra, aslında Brezilyalı zenginlerin ülkeye geliş hızının artmasıyla birlikte bu durum kötüleşiyor. Çünkü buraya geliyorlar ve buradan ev alıyorlar, işlerini buradan yönetebiliyorlar. Bu durum biraz Türkiye’deki Katarlıların bir dönem yatırım yaparak, ülke içinde ekonomik hareketlilik olmasa bile ev fiyatlarını yükseltmelerine benziyor.

Aslında çok fazla terk edilmiş ev var. Çok fazla ev, şehrin merkezinde kullanılmayan çok fazla arazi var. Yeni inşaat yapılmıyor. Dolayısıyla fiyatları aşağı çekemiyorlar. Arzı artırırsan fiyatları bir şekilde dengelemeye çalışırsın ama arz artmıyor, aynı kalıyor. Buna karşılık, Golden Visa gibi uygulamalar ve çeşitli kolaylıklarla ülkeye gelen insan sayısı sürekli artıyor.”

“MAAŞLARIN BU KADAR DÜŞÜK OLMASI ADİL DEĞİL”

Siz beyaz yakalı bir çalışansınız. Bu sizi nasıl etkiliyor?

“Ben burada kalifiye eleman olarak değerlendiriliyorum. Oturum kartımda da burada kalmamı sağlayan maddenin karşılığı olarak ‘kalifiye faaliyet’ yazıyor. Aslında beyaz yakalıyım. Bu nedenle hayatım buradaki diğer insanlara göre bir tık daha kolay. Ama sonuç itibarıyla bu ülkenin gerçekleri beni de etkiliyor. Maaş düzeylerinin, ev fiyatları bu kadar yüksekken Almanya veya Hollanda’ya göre bu kadar düşük olması çok adil değil.”

Portekiz bu sorunları kendi başına çözebilir mi?

“Portekiz sorunları çözümsüz bir ülke çünkü AB’deki sorunlar çözülemeyince buranın bağımsız olarak o sorunları çözme olasılığı yok. Çünkü burası parasını Almanya’dan, Fransa’dan alıyor. Kendine yetebilen bir ülke pek değil. Para turizmle dönüyor. Ülkenin nüfusu 10 milyon. Gelen yıllık turist sayısı ise 30 milyon.”

Göçmen olarak bir ayrımcılık yaşadınız mı?

“Ben ‘Bu Müslüman (ya da) Türk, o yüzden onu dışlayalım’ gibi bir yaklaşımla karşılaşmadım. Ama kalifiye işlerde şöyle bir durum var: Çalıştığım yerde yabancı olduğum için, aynı pozisyonda bir Almanyalı olsa örneğin o Almanyalının tercih edilme olasılığı benden yüksek olurdu. Bu aslında gizli ırkçılık gibi bir şey belki. Bunu kimse yüzüne söylemiyor ama içten içe hissediyorsun.”

“PORTEKİZ’DE EYLEMLER DAHA BARIŞÇIL GEÇİYOR”

Tabloyu bir de Portekiz vatandaşı bir gencin gözünden dinledik. Üniversite eğitimine devam eden ve geçimini sağlamak için bir alışveriş merkezindeki güneş gözlüğü mağazasında çalışan Venezuela kökenli Portekiz vatandaşı gazeteci A.D. (25), kazancıyla kirasını nasıl karşılamaya çalıştığını anlattı.

A.D.
A.D.

Kazancınız geçiminizi sağlamaya yetiyor mu?

“Aylık yaklaşık 800 euro kazanıyorum. Bu gerçekten çok zor çünkü sıradan bir yerde bile kira 800 euro. Bu kirayı karşılayabilmem ve diğer masraflarımı ödeyebilmem için annemden yardım almak zorundayım. Annem ayrıca benzin ve haftalık market masraflarımın parasını da karşılıyor. Yani gerçekten çok zorlanıyorum.

Üniversiteyi bitirir bitirmez, kendi ihtiyaçlarımı tek başıma karşılayabilmek için başka bir iş bulmam gerekecek.”

İspanya ve Portekiz’deki grevleri ve yaşam koşullarını nasıl kıyaslıyorsunuz?

“İspanya’da tanıdığım insanlar var, ben ise Portekiz’de yaşıyorum. Her iki ülkede de grevler yapıldığını söyleyebilirim. Ancak Portekiz’de bu eylemler daha barışçıl geçiyor. Çünkü Portekiz kültürü, İspanyol kültürü kadar dışa dönük ve tepkilerini açıkça gösteren bir yapıda değil.

Buna rağmen, bence Portekiz halkı İspanyollara kıyasla daha büyük ekonomik zorluklarla karşı karşıya. Çünkü daha az kazanıyoruz ve yaşam maliyetimiz daha yüksek. Hatta şu anda AB’deki en yüksek yaşam maliyetlerinden birine sahibiz; belki de en yükseğine.”

GÖZLER 21 VE 24 KASIM’DA 

Kamu grevinin ardından Portekiz’de sokak hareketliliğinin sürmesi bekleniyor. CGTP, 21 Kasım’da Lizbon’da “Portekiz için yeni bir rota” sloganıyla ulusal bir yürüyüş düzenleyecek. Konfederasyon, 2027 bütçesinin Meclis’te nihai oylamaya sunulacağı 24 Kasım’da da Assembleia da República önünde toplanacak.

Sendika içinden ve konut kamplarından ise genel grev için baskı sürüyor. CGTP bu seçeneği dışlamadığını, ancak zamanını kendisinin belirleyeceğini söylüyor. Lizbon’da yaşayan Türkiyelilerin anlattıkları ise ortak bir gerçeğe işaret ediyor: Portekiz’de kazanılan paranın büyük bölümü ev sahibinin cebine gidiyor ve kimse bunun yakın zamanda değişeceğine inanmıyor.