Ziyaretçi sayısı sadece birkaç yılda 5 binden 100 bine yükselen Aizanoi Antik Kenti’ne gösterilen ilgili, Kütahya’nın 2 bin 200 nüfuslu yoksul Çavdarhisar İlçesi’ni ayağa kaldırdı.
UNESCO’nun Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan ve “İkinci Efes” olarak bilinen, tarihi M.Ö. 3000’li yıllara dayanan Aizanoi Antik Kenti, Kütahya merkeze 50 kilometre mesafedeki Çavdarhisar ilçesinde bulunuyor. Aizanoi; İzmir’e 285, İstanbul’a 341, Ankara’ya 356 kilometre uzakta. 2020 yılı, antik kent için de ilçe için de milat oldu. O yıla kadar antik kentteki çalışmalar Alman Arkeoloji Enstitüsü uzmanları tarafından yürütülüyordu. 2020’de kazı ve restorasyonu, Gürok Grubu’nun da desteği ile Dumlupınar Üniversitesi devraldı.
ÖNCE SİT ALANI STATÜSÜ DEĞİŞTİRİLDİ
Önce bölgenin 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı olan statüsü, Kentsel Sit Alanı’na dönüştürüldü. Antik kentin üstünde ve çevresinde, oturulmayacak durumdaki yaklaşık 150 ev yıkıldı. Böylece kazı alanı görünür hale geldi. Kurtarılabilir evlerden ikisi kazı ekibine tahsis edildi.
Beş bina ise restoran, kafeterya, hediyelik eşya ve butik otel olarak kullanıma hazır hale getirildi. Yıkım ve temizleme çalışmalarına Zafer Kalkınma Ajansı ve Kütahya İl Özel İdaresi destek verdi.
Çavdarhisar Belediyesi kazı alanı yakınlarına bir kafe açtı. Kadın Kooperatifi de ilçede yaşayan kadınların ürettiği tarhana, el işlemesi, reçel ve turşuları ayrı bir mağazada satmaya başladı.
İLÇENİN İLK OTELİ: HOTEL AİZANOİ
Ziyaretçi sayısı arttıkça ortaya çıkan ihtiyaç, bir otel oldu. İlçenin ilk konaklama tesisinin yapımını TÜRSAB üstlendi. Hotel Aizanoi’nin işletmesini Çavdarhisar Belediyesi yapıyor. 47 odalı 120 yataklı tesis bu yıl hizmet vermeye başlayacak.
Restore edilen iki katlı yapılardan birinin de “butik otel” olarak açılacağını söyleyen Çavdarhisar Belediye Başkanı Halil İbrahim Topbaş, kazı çalışmalarının üniversite tarafından devralınmasına kadar Çavdarhisar’ın “geçerken uzaktan görülen bir Anadolu kasabası olduğunu” söyledi.
Topbaş, “Kazı ve restorasyon çalışmaları o kadar hızlandı ki buradaki kalıntı ve buluntular birçok kişinin ilgisini çekmeye başladı. Aizanoi’ye yılda 5 bin ziyaretçi gelirken, birkaç yıl içinde ziyaretçi sayısı 100 bine yükseldi,” dedi.
YENİ BİNALAR EN FAZLA DÖRT KAT
Yıkılan eski yapıların yerine yapılanların yüksekliğinin dört katı geçmesine izin verilmiyor. İlçenin ana caddesinin bir bölümüne bisiklet yolu yapıldı. Hem ilçe merkezindeki hem de antik kentin çevresindeki yolların yenilenmesi çalışmalarının devam ettiğini belirten Topbaş, “Aizanoi’nin çevresini de araç trafiğinden arındıracak bir otopark projesiyle düzenleyeceklerini” söyledi. Topbaş “Antik kent bölgesi sadece yürünerek gezilebilecek” dedi.
GÜN YÜZÜNE ÇIKANLAR SADECE YÜZDE 10
Aizanoi’de turist rehberi olarak çalışan Hüseyin Karakaya, “Kazıları devralan ekip mükemmel çalışıyor. Yakında Zeus Tapınağı, toprak altından çıkarılan kalıntılarla orijinal haline getirilecek. Penkalas Çayı çevresinde de birçok buluntu ortaya çıkarıldı. Çıkarılanlar antik kentin sadece yüzde 10’u. Birkaç yıl içinde bölgenin çok hızla değişeceğini, antik kentin dünya çapında tanınır hale geleceğini düşünüyorum” dedi.
MÜŞTERİ SAYISI GÜNLÜK 600’Ü GEÇİYOR
Çavdarhisar’da lokanta işleten Süleyman Uyar da “İlçemizde kış ortasında fazla turizm hareketi yok. Ama baharla birlikte ziyaretçi sayısı artıyor ve ilçeye canlılık geliyor. Burada yerel lezzetleri ve bıçak arası pidemizi konuklarımıza tattırıyoruz. Yazın müşteri sayımız günlük 600 kişiyi geçiyor. Aizanoi Antik Kenti bu ilçenin kaderini değiştirdi” diye konuştu.
DÜNYANIN İLK TİCARET BORSA BİNASI BURADA
Penkalas Nehri’nin, Kocaçay’ın iki yanına kurulmuş; Zeus’un kızlarından su perisi Erato ile Arkadia Kralı Arkas’ın oğlu Azan’ın kenti, Frigya’ya bağlı olarak yaşayan Aizanitis’lerin ana yerleşim merkezi olarak biliniyor, Aizanoi.
Dünyanın en iyi korunmuş Zeus Tapınağı ve dünyanın ilk örneklerinden biri olan stadyum-tiyatro kompleksiyle Roma döneminin en önemli kentlerinden biri olarak tanınıyor.
Şehrin kuzeyinde bulunan 13 bin 500 kişi kapasiteli stadyum ve 20 bin kişi kapasiteli tiyatronun bir kompleks şeklinde yapılması ise antik dönemin tek örneği olarak gösteriliyor.
Heredot’un dünyanın en eski kavmi olarak nitelendirdiği Frigler kentte rastlanan ilk topluluk. Büyük Frigya ve Küçük Frigya olarak ikiye ayrılarak yönetilen Frig devleti içinde Aizanoi, Küçük Frigya’nın önemli şehirleri arasında yer alıyor.
Friglerden sonra bölgede sırasıyla Kimmer, Lidya, Pers, İskender İmparatorluğu, Bergama Krallığı ve M.Ö.133’te Roma İmparatorluğu’nun hakimiyeti görüldü. Şehir Roma döneminde piskoposluk merkezi olarak önemini korudu. Roma döneminde kentte 80 bin kişinin yaşadığı tahmin ediliyor.
Aizanoi en parlak dönemini MS 2. yy.’da yaşıyor. Bu dönemde birçok yapı inşa ediliyor. Erken Bizans döneminde piskoposluk merkezi iken, 7’ci yüzyıldan itibaren bu önemini yitiriyor. Selçuklular döneminde Çavdar Tatarları tarafından üs olarak kullanılmasından dolayı buraya Çavdarhisar adı veriliyor.
1824 YILINDA KEŞFEDİLDİ
Aizanoi 1824 yılında Avrupalı gezginlerce yeniden keşfedildi, 1830-1840 yılları arasında incelendi. 1926’da M. Schede ve D. Krencker başkanlığında Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından ilk kazılar yapıldı. 2020’den itibaren kazı ve restorasyon çalışmaları Dumlupınar Üniversitesi’nden Prof. Dr. Gökhan Coşkun ve ekibi tarafından yürütülüyor.
Antik kentteki kalıntılar arasında Zeus Tapınağı, tiyatro, stadyum, iki hamam, ikisi ayakta kalmış beş köprü, dünyanın ilk ticaret borsa binası, sütunlu cadde, iki agora, gymnasium, Meter Steunene kutsal alanı, nekropoller, antik bir bent, su yolları, kapı yapıları yer alıyor.
Aizanoi’de yapılan son kazılarda pişmiş topraktan yapılmış 2 bin yıllık tiyatro maskı, anıtsal bir kapı, fil dişi figür parçaları, agoradaki dükkanlar, Afrodit ve Dionysos’a ait heykel başları gün yüzüne çıkarıldı.
