Türkiye’den Cittaslow (Sakin şehir) Ağı’na 2009 yılından itibaren katılmaya başlayan ve bugün sayıları 28’e ulaşan sakin şehirlerden bazıları, zamanla sakin şehir özelliklerini kaybetti, kalabalık ve gürültülü yerleşim yerlerine dönüştü.
Cittaslow (Sakin Şehir) hareketi, 1999 yılında İtalya’da modern yaşamın hızına ve kentlerin giderek birbirine benzemesine karşı ortaya çıktı. Yerel kültürü, doğayı ve yaşam kalitesini korumayı hedefleyen bu uluslararası ağ nüfusu 50 binin altındaki yerleşimlerin çevre politikaları, altyapı, yerel ekonomi ve toplumsal katılım gibi alanlarda belirli kriterleri karşılamasını şart koşuyor. Amaç, şehirleri büyüme baskısına rağmen daha yavaş, daha sürdürülebilir ve insan odaklı hale getirmekti.
Cittaslow ağına katılmak üzere Türkiye’den ilk başvuru dönemin Seferihisar Belediye Başkanı Tunç Soyer tarafından 2008 yılında yapıldı.
Seferihisar’ın nüfusunun 50 binin altında olması; hava, su ve toprak kirliliğini önleyen, atık yönetimi sağlayan ve yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanan sürdürülebilir altyapıya, bisiklet yolları, yaya bölgeleri, yeşil alanlar ve engelsiz yaşam alanları gibi kentsel yaşam kalitesini arttıran düzenlemelere sahip olması gerekiyordu.
Seferihisar’ın sakin şehirler ağına katılabilmesi için tarihi yapıların korunması, yerel el sanatlarının desteklenmesi ve kültürel mirasın yaşatılması, yerel mutfağın korunması, organik tarımın desteklenmesi, zincir marketler yerine esnafın desteklenmesi, şehir merkezlerinde araç trafiğinin sınırlandırılması, gürültünün azaltılması ve sessiz alanların oluşturulması da istenen koşullar arasındaydı.
Cittaslow Ağı yönetimi, Seferihisar Belediyesi’nin bu koşulları sağladığına karar verdi ve Seferihisar, 2009 yılında; Türkiye’nin ilk, dünyanın 121’inci “sakin şehri” oldu.
2011 yılında Muğla Akyaka, 2013 yılında ise Foça “sakin şehir” ağına katıldı.
Bitlis Ahlat, Malatya Arapgir, Denizli Çameli, Kastamonu Daday, İsparta Eğirdir, Antalya Finike, Sinop Gerze, Çanakkale Gökçeada, Bolu Göynük, Ankara Güdül, Şanlıurfa Halfeti, Antalya İbradı, Bursa İznik, Erzincan Kemaliye, Muğla Köyceğiz, Bolu Mudurnu, Ordu Perşembe, Karabük Safranbolu, Tekirdağ Şarköy, Artvin Şavşat, Sakarya Taraklı, Erzurum Uzundere, Kırklareli Vize son olarak geçen yıl Antalya Demre de “sakin şehir”ler arasına girdi.
Aradan yıllar geçtikçe, sakin şehirler, bütün bu özelliklerini kaybetmeye başladı. Kalabalık ve gürültülü yerleşim yerlerine dönüştü.
SEFERİHİSAR BETONDAN İLÇE
2009 yılında Cittaslow ağına katıldığında nüfusu 25 bin 830 olan Seferihisar’ın nüfusu 63 bin 712’ye yükseldi. İlçe apartmanlardan oluşan bir beton yığını haline geldi. Trafik bile arttı. Ana caddelerde araç kuyrukları oluşmaya başladı. Park yeri sıkıntısı başladı. Bütün ara sokaklar park yerlerine dönüştü. Yayalar yürüyemez hale geldi. İlçede bisikletin yaygın olarak kullanılması, bisiklet yolları yapılması beklenirken motosiklet kullanımı katlandı. Yerel esnafın desteklenmesi gerekirken, ilçede onlarca zincir market şubesi açıldı. Tarihi yapılar onarılmadı, kaderine terkedildi.
Seferihisar yaşam kalitesinin azaldığı, pahalı bir yerleşim yerine dönüştü. İlçenin gözbebeği sahil mahallesi Sığacık, yat limanının açılmasından sonra kalabalıklaştı. Araç ve yaya trafiği yoğunlaştı. Müteahhitlerin gözbebeği oldu. Seferihisar’ın nüfusunun yaz aylarında, ilçeye yazlıkçıların da gelmesiyle 300 bine ulaştığı açıklandı.
AKYAKA PAHALI TURİZM MERKEZİ
2011 yılında Cittaslow ağına kabul edilen ve o dönem nüfusu bin 900 olan Muğla Akyaka, hızlı yapılaşma ile kalabalık ve gürültülü yerleşim yerine dönüştü. Bir mimari tarz yaratan Nail Çakırhan’ın Ula mimarisinden esinlenerek inşa ettiği ahşap süslemeli, cumbalı, beyaz duvarlı 15 kadar evin inşaatından sonra adını duyuran Akyaka, yazlık villaların sayısının katlanarak arttığı, birbiri ardınca surf okullarının açıldığı, lüks otellerin hizmet verdiği pahalı bir turizm merkezine dönüştü.
Akyaka’da Sakin Şehir şartlarından biri olan bir bisiklet yolu yapılması gündeme bile gelmedi.
Merkez nüfusu, kayıtlarda 4 bin olarak görünen ama on binlerce kişinin yerleştiği Akyaka’nın nüfusu yaz mevsimlerinde 60-80 bin. Trafik kilit…
FOÇA NÜFUSU YAZIN 150 BİN
Sakin şehir ağına 2013 yılında katılan İzmir’in Foça ilçesinde de artık yavaş şehir için gereken özelliklerden hiçbiri kalmadı. O yıl nüfusu 33 bin olan nüfus ilçe merkezinde 36 bine yükselirken, yaz mevsimlerinde 150 bini geçiyor.
İlçede yavaş şehir olmanın gereği olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın desteğiyle birçok ev restore edilirken, kesintisiz bir bisiklet yolu ağı yapılamadı. Yerel mutfak korunamadı, araç trafiği sınırlandırılamadı, gürültü kirliliği azaltılamadı. Foça da Seferihisar ve Akyaka gibi hızlı şehirleşmenin etkisiyle yavaş şehir özelliklerini hızla kaybetti.
Nüfusu 45 bine yükselen Bursa’nın İznik ilçesi ile Muğla’nın 13 bin nüfuslu ilçesi Köyceğiz de birer gürültülü yerleşim yerine dönüşüyor.
SAKİN ŞEHİR OLMAK İÇİN GEREKEN KOŞULLAR
. Yerleşim yerinin nüfusunun 50 binin altında olması.
. Hava, su ve toprak kirliliğini önleyen, atık yönetimini sağlayan ve yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanan sürdürülebilir altyapı.
. Bisiklet yolları, yaya bölgeleri, yeşil alanlar ve engelsiz yaşam alanları gibi kentsel yaşam kalitesini arttıran düzenlemeler.
. Tarihi yapıların korunması, yerel el sanatlarının desteklenmesi ve kültürel mirasın yaşatılması.
. Yerel mutfağın korunması, organik tarımın desteklenmesi, market zincirleri yerine yerel üreticilerin ve esnafın korunması.
. Şehir merkezlerinde araç trafiğinin sınırlandırılması, gürültü kirliliğinin azaltılması ve sessiz alanların oluşturulması.
. Yerel halkın katılımını teşvik eden, eğitim ve farkındalık planlarına sahip, insan odaklı bir yaşam.
CITTASLOW (SAKİN ŞEHİR) NASIL DOĞDU?
Cittaslow (Sakin Şehir) 1999 yılında İtalya’da modern yaşamın hızı ve tek tipleşmesine tepki olarak Slow Food (Yavaş Yemek) akımının kentsel boyuta taşınması sonucunda doğdu. Greve in Chianti Belediye Başkanı Paolo Saturnini’nin girişimiyle dört İtalyan belediye başkanının bir araya gelmesiyle, yaşam kalitesini arttırmak amacıyla kurulan uluslararası bir belediyeler birliği. Kurucuları Bra, Orvieto, Positano ve Greve in Chianti belediye başkanları.
Amaç: Aşırı tüketime, gürültüye, çevre kirliliğine ve şehirlerin birbirine benzemesine karşı, yerel kültürü, mimariyi, gelenekleri ve doğayı koruyarak yaşamın yavaş ve keyifli yaşanabileceği alanlar yaratmak.
İsim Kökeni: İtalyanca Citta (Şehir) ve İngilizce Slow (Yavaş) sözcüklerinin birleşimiyle “Sakin Şehir” ya da “Yavaşkent” anlamında kullanılıyor.
Kriterler: Nüfusu 50 binden az olan, çevre politikaları, altyapı, yerel üretim, konukseverlik gibi alanlarda belirlenen kriterleri sağlayan yerleşim yerleri bu birliğe katılabiliyor.
