“Kendi adını ilk kez yazabilen kadınların mutluluğunu görmek her şeye değer…”
Yüksek lisans eğitimini Türkiye’de yapan, Afganistan’da yürütülen sosyal kalkınma projelerinde görev alan Khadija Mazhar Bahramiyan, Taliban baskısı altındaki kadınların mücadelesini anlattı:
“Taliban kuaförleri yasakladı. Kadınlar dükkanlarını terzi atölyesine çevirdi. Bir kapıyı kapatıyorlar, kadınlar başka bir kapı açıyor.”
Khadija Mazhar Bahramiyan, 1992’de Mezar-ı Şerif’te doğan bir Türkmen. Eğitiminin büyük bölümünü Afganistan’da tamamladı. 2014’te, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’nın sağladığı bursla yüksek lisans eğitimini Türkiye’de yaptı, Türk Dili ve Edebiyatı alanında çalışmalar yürüttü. Dört dil biliyor, hala Türkiye’de, çevirmenlik yapıyor.
2008-2013 yılları arasında, ülkenin Türkmen nüfusun yoğun olarak yaşadığı kuzeyindeki kadınlara yönelik uluslararası projelerde yer aldı. ABD ve Birleşmiş Milletler destekli sosyal kalkınma projelerinde çalıştı. Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı’nda (UN-Habitat) üç yıl, dil öğretmeni olarak görev aldı. Pek çok projede araştırmacı ve proje koordinatörü oldu.
Bahramiyan Taliban öncesini, Taliban’ın beş yılını ve kadınların mücadelesini anlattı.
“EN FAZLA ALTINCI SINIFA KADAR…”
Bahramiyan, Cumhuriyet döneminde kadın hakları alanında çalışan sivil toplum kuruluşlarının Taliban tarafından kapatıldığını söyledi:
“Bizim Atatürk’ümüz yoktu ama sizin var. Çok şanslısınız. Buradaki kadınları görüyorum. Haklarını arıyorlar, bazen şikâyet ediyorlar. Afganistan’da cesaret edip sokağa çıkmak bile mümkün değil. Biz kadınlar orada susturulduk ve görünmez hale geldik.”
Taliban’ın 2021’de yönetimi ele geçirmesiyle kadınların kamusal yaşamdan sistematik biçimde uzaklaştırıldığını söyleyen Bahramiyan, “Afganistan’da kadınlar adım adım toplumdan silindi” dedi.
Taliban öncesinde kadınların eğitimlerini doktora seviyesine kadar sürdürebildiğini söyleyen Bahramiyan, bugün ise kız çocuklarının yalnızca 6. sınıfa kadar okuyabildiğini belirtti:
“Bu demek oluyor ki 20 yıl sonra Afganistan’da kadın doktor, kadın mühendis, kadın öğretmen kalmayacak. Bir toplumun geleceği bilinçli şekilde karartılıyor.”
Bahramiyan, uluslararası projeler sayesinde özellikle kırsal bölgelerde okuma-yazma bilmeyen kadınlar için evlerin sınıfa dönüştürüldüğünü anlattı. Sadece gençlere değil, ev kadınlarına da eğitim verdiklerini ifade eden Bahramiyan, şunları söyledi:
“İlk kez kendi adını yazabilen kadınların gözlerindeki mutluluğu görmek her şeye değerdi.”
“BİR ZAMANLAR EĞİTİM VERDİĞİMİZ KADINLAR BUGÜN AİLELERİNİ AYAKTA TUTUYOR”
Bapramiyan, kadınların ekonomik bağımsızlığı için terzilik, nakış ve halıcılık projeleri yürüttüklerini; Afganistan’a özgü el işlerinin kısa sürede gelir kapısına dönüştüğünü ifade etti.
Projelerde yer alan birçok kadının bugün kendi işini kurduğunu, özellikle dul kadınların ekonomik hayata katılmasının toplumsal dönüşüm yarattığını belirtti.
Başlangıçta “yapamaz” denilen bir kadının bugün yaklaşık 20 kadına iş sağladığını anlatan Bahramiyan, “Taliban sonrası kadınlar dışarıda çalışamayınca ev üretimi daha da büyüdü” dedi.
Taliban’ın kadınlara yönelik yasaklarıyla çocuk yaşta evlilik oranlarının arttığını ve bu nedenle de terzilik sektöründe ciddi bir büyüme olduğunu kaydeden Bahramiyan, sözlerine devam etti:
“Taliban geçtiğimiz yıl kadın kuaförlerini tamamen yasakladı. Buna rağmen kadınlar mücadeleden vazgeçmedi.”
Kuaförü kapatılan iki genç kadının dükkânı terzi atölyesine çevirdiğini söyleyen proje koordinatörü “Bir kapıyı kapatıyorlar, kadınlar başka bir kapı açıyor” ifadelerini kullandı.
“ONLİNE EĞİTİM BİLE GİZLİ YÜRÜTÜLÜYOR”
Afganistan’da kız çocuklarının gizli çevrim içi eğitimlerle hayata tutunmaya çalıştığını belirten Bahramiyan, yurt dışındaki Afgan diasporasının gönüllü dersler verdiğini söyledi. Avrupa destekli bazı projelerin öğrencilere internet erişimi sağlamaya çalıştığını söyleyen Bahramiyan, “Online eğitim bile gizli yapılmak zorunda. Duyulursa ciddi sorunlar yaşanabiliyor” dedi.
SİZE İHTİYACIMIZ VAR”
Bahramiyan, kendi çocukluğu ile ilgili de şunları anlattı:
“Ben ilkokula başladığımda ders zilinin ne olduğunu bile bilmiyordum. Çünkü Türkiye’deki gibi eğitim mantığı yok Afganistan’da. Bizim için her şey oldukça zor ve karışıktı. İlk ders zili çaldığında teneffüs olduğunu bilmeden okul bitti sanmıştım, eve dönmüştüm. Meğerse teneffüs varmış. Biz bu şekilde çok zor şartlar altında okuduk.
Benim dönemim daha şanslıydı. Cumhuriyet döneminde imkanlara erişebilmek daha kolaydı. Şu an ülkemdeki kadınlar adına çok üzgünüm. Mücadelelerini çok iyi anlıyorum ve desteklemeye çalışıyoruz.
Okumak, çalışmak ve bir birey hayatı yaşamak istiyorlar. Yaklaşık 12 yıldır Türkiye’de yaşıyorum. Türkiye bize kucak açtı. Burası bizim ikinci vatanımız. Türk halkı bize merhametle ve iyilikle yaklaştı. Afganistan’da da Türk kadınları çok sıcakkanlı idi. Bu nedenle kadınların birbirini anlamasını ve dayanışma içinde bulunmasını her zamankinden daha önemli buluyorum. Dünyanın neresinde olursak olalım kadın olmak çok zor. Benim doğduğum ülke kadın olmayı yok etmeye çalışıyor. Afganistan’daki kadınları duyun ve destekleyin. Bizim size ihtiyacımız var.”
