Diyarbakır’ın Sur ilçesindeki Stüdyo Ses, yarım asırdan uzun süredir bölgenin müzik geçmişini taşıyor. 1970’lerden bu yana sanatçıların kayıtlarının alındığı stüdyonun 20 metrekarelik dükkânında bugün 42 bin 800 kaset bulunuyor; arşivde İbrahim Tatlıses’in henüz tanınmadığı yıllardaki kayıtlarından Kürtçe müziğin yasaklarla karşılaştığı dönemin izlerine kadar uzanan bir tarih saklı.
1972-1990 yılları arasında yaklaşık 150 sanatçının demo kayıtlarının yapıldığı stüdyoda bugün 42 bin 800 kasetten oluşan arşiv bulunuyor. İbrahim Tatlıses’ten bölgenin yerel sanatçılarına kadar çok sayıda ismin kayıtlarının izini taşıyan arşiv, geçmişten günümüze uzanan önemli bir müzik belleği niteliğinde.
Melik Ahmet Caddesi’nden Behrampaşa Sokağı’na girildiğinde yükselen sesler, ziyaretçileri adeta geçmişe götürüyor. Rafları dolduran binlerce kasetle bu dükkân, bir nostalji müzesini de andırıyor.
MÜZİK TUTKUSU MAKARALI TEYPLE BAŞLADI
Stüdyo Ses’in hikâyesi, kasetlerden çok daha önce başladı. Muhittin Akbey, müzik sevgisinin ailesinden geldiğini anlatıyor.
Anlattıklarına göre babası, Mardin’de düzenlenen sıra gecelerinde dönemin yerel müzisyenlerini bir araya getiriyor, evinde ağırladığı sanatçıların seslerini makaralı teyple kaydediyor.
O yıllarda henüz kasetlerin bulunmadığını belirten Muhittin Akbey, babasının aldığı kayıtları daha sonra kendi imkânlarıyla dinlediğini söylüyor.
1960’lı yıllarda 45’lik plakların ortaya çıkmasıyla birlikte ailedeki müzik merakı da büyüyor. O dönemlerden kalan plaklardan biri bugün hâlâ Stüdyo Ses’in arşivinde.
DİYARBAKIR’DA SANATÇILARIN İLK DURAĞI
Ailenin 1970 yılında Diyarbakır’a gelmesiyle birlikte müzik kayıtları yeni bir boyut kazanıyor. Ofis Gevran Caddesi’nde kurulan stüdyoda, bölgedeki mahalli sanatçıların kayıtları alınmaya başlanıyor.
Beşir Kaya, Mehmet Aslan, Hakim Aslan ve Kenan Temiz gibi isimlerin kayıtları stüdyonun arşivine giriyor. Tahir Müjide’nin cümbüşle seslendirdiği oyun havaları da bu dönemde kaydedilen eserler arasında.
İBRAHİM TATLISES’İN DİYARBAKIR YILLARI
1974 yılında Diyarbakır’a gelen İbrahim Tatlıses’in, henüz tanınmış bir sanatçı olmadığı dönemde Stüdyo Ses’e uğruyor. Muhittin Akbey, ailesinden dinlediği o günleri şöyle aktarıyor:
“1974’te İbrahim Tatlıses Diyarbakır’a geldi. O zaman henüz meşhur değildi, amatör bir ses sanatçısıydı. ‘Bize kaset yapacağım, siz stüdyonuzu yeni kurmuşsunuz’ dedi. Stüdyomuz vardı ama müzisyenlerle anlaşamadılar.”
KÜRTÇE KASETLERİN YASAKLI OLDUĞU DÖNEM
Stüdyo Ses’in arşivi, bölgenin müzik tarihinin yanı sıra Kürtçe müzik üretiminin ve dağıtımının yaşadığı zorlu dönemlere ilişkin izler de taşıyor.
1980’li yılların sonlarında Kürtçe kasetlerin bir bölümünün satışına izin verilmesiyle birlikte bölgede hareketlilik yaşanıyor. Ancak Kürtçe kasetlerin ülkenin tamamında serbestçe satışına izin verilmediği dönemlerde, sanatçılar eserlerini farklı biçimlerde piyasaya ulaştırmaya çalışıyor.
Bazı sanatçılar aynı dönemde hem Türkçe hem de Kürtçe eserler seslendiriyor. Ancak kasetlerin farklı bölgelerde dağıtımı nedeniyle soruşturmalar açılıyor
Beşir Kaya kasetlerinden birinin Batı illerine yanlışlıkla dağıtılması da Stüdyo Ses hakkında dava açılmasına neden oluyor. Muhittin Akbey, bunu şöyle anlatıyor:
“Bir arkadaş yanlışlıkla Beşir Kaya’nın kasetini Batı’ya dağıttı. Kürtçe kasetin genel piyasaya dağıtıldığı anlaşıldı. Firmaya soruşturma açıldı. Biz de mahkemelik olduk ve ceza aldık. Daha sonra genel bir af çıktı, biz de bundan faydalandık” şeklinde
“HER KASETTEN YALNIZCA BİR TANE VAR”
Stüdyo Ses’in bugün en dikkat çekici özelliği ise 42 bin 800 kasetlik arşivi. Önemli bir bölümü bandrollü ve vergisi ödenmiş. Her birinden yalnızca bir örnek bulunduğunu söyleyen Akbey, “İki tane yok. O zamandan beri ne kadar kaset üretilmişse, bende var” diyor.
GEÇMİŞİN SESLERİ HÂLÂ RAFLARDA
Bugün Stüdyo Ses’in raflarındaki binlerce kaset yalnızca eski müzik kayıtlarından oluşmuyor. Her biri, Diyarbakır’ın ve bölgenin müzik geçmişinden bir dönemi, bir sanatçıyı ve bir hikâyeyi taşıyor.
Kimi kasetler sanatçıların ilk kayıtlarını, kimileri yasaklarla şekillenen bir dönemi, kimileri ise artık üretilmeyen bir teknolojinin izlerini taşıyor.
42 bin 800 kaset, değişen müzik dünyasına rağmen geçmişin seslerini bugüne taşımaya devam ediyor.
