Tarlabaşı’nın Karanlık Bakkal Sokağı’nda yokuşu inerken yenilenmiş cepheler sıralanıyor. Kırmızı tuğla görünümlü yüzeyler, açık renkli söveler, koyu renk kapılar, demir parmaklıklı pencereler… Bir kapının önünde birkaç basamak var. Ancak basamaklar sokağa ulaşmıyor. Basamaklar binanın yarısında kalmış…
Başka bir açıklığın eşiği ise neredeyse sokak zeminine değiyor. Sokağın eğimi boyunca kapıların, pencerelerin ve merdivenlerin seviyeleri değişiyor. Fotoğraflardaki bazı kapıların önünde, sokaktan girişe kesintisiz ulaşmayı sağlayan bir bağlantı görünmüyor.
Bu yapılar, Beyoğlu’nda yıllardır tanıtımlara, davalara ve yerinden edilme tartışmalarına konu olan Taksim 360 projesinin parçası. Çalık Grubu* bünyesindeki şirketlerin yürüttüğü projede tarihi yapıların yenilenmesiyle otel, konut, ofis ve ticari alanlar oluşturuluyor.
Projenin yüklenicisi GAP İnşaat, kurumsal tanıtımında “İnsana Değer, Geleceğe Değer” mottosunu kullanıyor. Taksim 360’ın tanıtımında da gündelik hayatla bütünleşen bir yaşam deneyimi vadediliyor. Karanlık Bakkal Sokağı’ndaki manzara ise bu vaadin en temel noktasını tartışmaya açıyor. İnsanlar sokaktan bu kapılara nasıl ulaşacak?
SOKAĞA ULAŞMAYAN MERDİVENLER
Mimar, koruma uzmanı, akademisyen ve araştırmacı Gül Köksal, fotoğraflardaki görünümün sokak kotuyla uyumlu olmayan uygulamadan kaynaklandığını söylüyor:
“Restorasyon uygulaması sokak kotunu tutamayacak şekilde yapıldığı için özgün kotun sokak kotuna eriştirilmesi amacıyla ek bir merdiven yapmak gerekecek. O yüzden de paylaşılan fotoğraflarda gördüğümüz gibi çok tuhaf bir görünüm ortaya çıkmış.”
Köksal, uygulamayı değerlendirmek için alanın eski haritalarının, çizimlerinin ve fotoğraflarının incelenmesi gerektiğini belirtiyor. Bu belgelerde yapıların sokakla kurduğu ilişkinin bugünkünden farklı olduğunun görüldüğünü aktarıyor.
Tarlabaşı’nın eğimli bir bölge olduğunu hatırlatan Köksal’a göre tarihi doku da bu eğime, sokakların kesiştiği noktalara ve yapıların birbirleriyle ilişkisine göre biçimlenmiş durumda. Alanın bir bütün olarak dönüştürülmesi, binaların iç düzeniyle birlikte sokakla kurdukları ilişkiyi de değiştiriyor.
CEPHELER KORUNURKEN DEĞİŞEN DOKU
Köksal, projenin internet sitesindeki tanıtımlardan ve kamuoyuyla paylaşılan bilgilerden anlaşıldığı kadarıyla cephelerin mevcut halinin bir ölçüde korunmaya çalışıldığını söylüyor. Buna karşılık bazı binaların birleştirildiğini, içlerinde avlular oluşturulduğunu belirtiyor.
Tanıtım görsellerinde tarihi cephelerin devam ettiği izlenimi verildiğini anlatan Köksal, sahada bazı niteliklerin ciddi biçimde değiştiğine dikkat çekiyor. Birkaç ay önce bölgede yaptığı incelemede bazı girişlerin kapatıldığını, kimi yerlere erişimin kalmadığını ve bazı binaların birleştirildiğini gördüğünü aktarıyor.
Köksal’ın değerlendirmesinde koruma, binaların dış görünüşünü sürdürmekle sınırlı değil. Avluların, girişlerin, komşu yapıların ve sokağın birbiriyle kurduğu ilişkinin de korunması gerekiyor.
KULLANIMA AÇILAN PROJE, YANIT BEKLEYEN GİRİŞLER
Taksim 360’ın ilk etabını oluşturan ofislerin anahtarları Mart 2019’da teslim edildi. Çalık Holding’in 2022 yılına ilişkin finansal raporunda, ilk ofis ve ikinci konut etabının tamamlandığı, satılan bağımsız bölümlerin teslimlerinin yapıldığı belirtildi. Proje içindeki 110 odalı Canopy by Hilton oteli de hizmete açıldı.
Şirketin güncel tanıtımında 558 konut, “turizm konutu statüsünde” tanımlanıyor. Ancak proje genelindeki bu bilgiler, fotoğraflardaki binaların kullanım durumunu açıklamıyor. Söz konusu kapıların aktif giriş olup olmadığı, binalara erişimin nereden sağlandığı ve mevcut düzenlemenin tamamlanmış uygulamayı yansıtıp yansıtmadığı yanıt bekliyor.
“KORUMA İLKELERİNE UYGUN DEĞİL”
Köksal, fotoğraflardaki uygulamanın koruma ilkeleriyle bağdaşmadığını savunuyor:
“Bu, evrensel restorasyon ilkeleriyle de uyumlu değil. 2863 sayılı Koruma Yasası kapsamında da bu tür müdahaleler uygun değil. Normal koşullarda böyle bir uygulamanın koruma ilkeleri çerçevesinde yapılmaması gerekiyor. Fakat sahada öyle bir uygulamayı görüyoruz.”
Tescilli ve koruma altındaki bir alandan söz edildiğini vurgulayan Köksal, denetim sorumluluğuna da işaret ediyor:
“Herhangi bir yapıdan söz etmiyoruz. Tescilli, koruma altındaki bir alandan söz ediyoruz. Orada böyle olmayacağı çok açık. Ona rağmen bu olabilmiş, demek ki böyle yapılmasına müsaade edilmiş.”
“MİRAS KORUMADAN ÇOK SOYLULAŞTIRMA”
Tarlabaşı’ndaki dönüşümün tartışması, havada kalan basamaklardan çok önce başladı. Mahalle sakinlerinin yerinden edilmesi, tarihi dokunun değiştirilmesi ve projenin koruma yaklaşımı yıllardır itirazların konusu.
Köksal’a göre bugünkü manzarayı bu geçmişten ayırmak mümkün değil. Asıl mesele yalnızca kapıların sokakla bağlantısı değil; bölgede yaşayan insanların dönüşümün dışında bırakılması:
“Orada yaşayan insanlar yerinden sürülüp başka bir toplumsal kesime, sınıfsal olarak daha zenginlere hizmet edecek bir yapılaşma yapılıyor. Kültürel değerler bu şekilde metalaştırılıyor, alınıp satılır hale getiriliyor.”
Otel, rezidans ve yaşam alanlarına yönelik pazarlama diline dikkat çeken Köksal, uygulamayı “tarihi miras koruma projesinden çok bir soylulaştırma projesi” olarak değerlendiriyor.
Köksal’a göre kültürel mirasın geleceğe taşınması, orada yaşayanların hayatından bağımsız düşünülemez:
“Yapıların iyileştirilmesi ile yaşamın iyileştirilmesi birbirinden ayrı şeyler değil. Zorunlu olarak orada barınan, gidecek yeri olmayan insanları yerinden ederek orayı ekonomik geliri yüksek bir sınıfa servis etmek yerine, ortak değerimiz olan kültürel mirasın hem yapısal olarak hem de oradaki sosyal yaşam açısından iyileştirilmesi gerekiyor.”
Tarlabaşı’nda havada kalan merdivenler, yıllardır süren dönüşümün sokaktan görünen yüzü. Köksal’ın anlattığı tablo, binaların birbirleriyle ilişkisinin bozulduğu, tarihi sokak dokusunun değiştirildiği ve mahalle sakinlerinin yerinden edildiği bir sürece işaret ediyor. Bu nedenle hesap verilmesi gereken yalnızca kapılara nasıl ulaşılacağı değil; koruma altındaki bir mahallenin hangi kararlarla, kimlerin yararına dönüştürüldüğü ve buna nasıl izin verildiği.
*Haber kapsamında görüşünü almak için aradığımız Çalık Grubu’na bağlı GAP İnşaat’ta telefona yanıt veren kişi, bölgede çalıştıklarını ancak konuya ilişkin yetkinin kendilerinde olmadığını belirtti. Taksim 360’ın kamuya açık satış hattına yaptığımız arama ise yanıtsız kaldı.
